Chính sách và tổ chức dạy nghề cho người khuyết tật

chi bac

Mặc dù điều kiện kinh tế đất nước còn nhiều khó khăn, nhưng đến nay đã có nhiều văn bản quy phạm pháp luật dù ở các mức độ khác nhau đã thể chế hoá các quy định của Hiến pháp 1992 về dạy nghề cho nhóm yếu thế.

Pháp luật hiện hành về dạy nghề cho người khuyết tật

Đối với người khuyết tật, Bộ luật Lao động năm 1994 đã có quy định bảo đảm các quyền bình đẳng trong việc học nghề và nâng cao trình độ nghề nghiệp bằng việc miễn, giảm thuế cho các cơ sở dạy nghề cho thương binh, bệnh binh và người khuyết tật. Sau đó, Pháp lệnh về người tàn tật ra đời năm 1998 đã khẳng định “hàng năm Nhà nước dành một khoản ngân sách và vận động xã hội để trợ giúp người khuyết tật phục hồi chức năng, học văn hoá, học nghề…”. Pháp lệnh này cũng xác định rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức có liên quan đối với người khuyết tật và chính sách ưu đãi đối với người khuyết tật. Cụ thể là:
“- Nhà nước, các cơ sở dạy nghề, các tổ chức kinh tế tạo điều kiện thuận lợi cho người khuyết tật được lựa chọn nghề, học nghề, tự tạo việc làm, làm việc tại nhà phù hợp với sức khoẻ và khả năng lao động của mình. Người khuyết tật học nghề được giảm hoặc miễn học phí, được hưởng trợ cấp xã hội theo quy định của Chính phủ
- Tổ chức, cá nhân thuộc mọi thành phần kinh tế thu nhận người khuyết tật vào học nghề, làm việc và tạo việc làm cho người khuyết tật được hưởng các chế độ ưu đãi theo quy định của pháp luật lao động”.
Ngoài ra, Pháp lệnh cũng quy định chế độ ưu đãi riêng, “các cơ sở dạy nghề thu nhận người khuyết tật vào học nghề, cơ sở dạy nghề dành riêng cho người khuyết tật được xét giảm, miễn thuế, được vay vốn với lãi suất ưu đãi theo dự án dạy nghề, được địa phương giao và cho thuê đất tại những địa điểm thuận lợi cho việc tổ chức dạy nghề; được chính phủ hỗ trợ ngân sách xây dựng trường lớp, mua sắm thiết bị, phương tiện dạy học, đào tạo giáo viên”.
Để thi hành Bộ luật Lao động về chế độ chính sách cho người khuyết tật, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 81/CP ngày 22/11/1995 và đã được sửa đổi bổ sung bằng Nghị định 116/CP ngày 23/4/2004 để hướng dẫn. Theo đó các cơ sở dạy nghề cho người khuyết tật được xét cấp hỗ trợ một phần kinh phí từ quỹ việc làm cho người khuyết tật của tỉnh; Khi có dự án dạy nghề sẽ được vay vốn với lãi suất thấp từ quỹ việc làm cho người khuyết tật của tỉnh; Được ưu tiên giao đất hoặc cho thuê đất ở những địa điểm thuận lợi cho việc tổ chức dạy nghề cho người khuyết tật; được miễn các loại thuế. Đối với người khuyết tật, nghị định quy định giảm 50% học phí đối với người bị suy giảm từ 31-40% khả năng lao động, miễn học phí đối với người bị mất từ 41% khả năng lao động trở lên và được hưởng trợ cấp xã hội là 100.000 đồng trong thời gian học nghề nếu không có lương, sinh hoạt phí và học bổng. Ngoài ra, nghị định cũng quy định những nơi nhận người khuyết tật vào học nghề được xét giảm thuế doanh thu từ dạy nghề nhưng cũng yêu cầu các cơ sở này phải tạo điều kiện thuận lợi cho người khuyết tật làm việc như: bố trí máy móc thiết bị, trang bị phương tiện bảo hộ lao động, an toàn, vệ sinh lao động phù hợp với tâm sinh lý đối với từng loại khuyết tật của người khuyết tật.
Cụ thể hoá nghị định này, liên Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội và Bộ Tài chính đã ban hành các thông tư hướng dẫn về chế độ đối với lao động là người khuyết tật, chính sách đối với cơ sở dạy nghề dành riêng cho người khuyết tật cũng như các cơ sở dạy nghề khác nhận người khuyết tật vào học nghề; về hỗ trợ cho người khuyết tật có nhu cầu học nghề ngắn hạn tại các cơ sở dạy nghề, xây dựng thí điểm mô hình đào tạo nghề thông qua hợp tác với cơ sở dạy nghề và các cơ sở giới thiệu việc làm, hỗ trợ cơ sở dạy nghề mua sắm trang thiết bị dạy học và học nghề chuyên dùng cho người khuyết tật.
Mới đây, Luật Dạy nghề mới được thông qua cũng đã dành một chương quy định một cách toàn diện, đầy đủ và có tính hệ thống về dạy nghề cho người khuyết tật. Trong đó, mục tiêu dạy nghề cho người khuyết tật được xác định là “nhằm giúp họ có năng lực thực hành nghề phù hợp với khả năng lao động của mình để tự tạo việc làm hoặc tìm được việc làm, ổn định đời sống và hoà nhập cộng đồng”. Do vậy, các cơ sở dạy nghề cho người khuyết tật ngoài việc phải bảo đảm các điều kiện dạy nghề cho người bình thường thì còn phải có cơ sở vật chất, thiết bị dạy nghề, giáo trình, phương pháp và thời gian dạy nghề phù hợp với người khuyết tật; giáo viên có chuyên môn, nghiệp vụ, kỹ năng giảng dạy cho người khuyết tật; các công trình xây dựng phục vụ cho người khuyết tật học nghề phải bảo đảm các tiêu chuẩn theo quy định của Bộ Xây dựng.
Luật Dạy nghề cũng thể hiện quan điểm của Nhà nước là “khuyến khích tổ chức, cá nhân thành lập cơ sở dạy nghề dành riêng cho người khuyết tật”, đồng thời quy định, ngoài việc được hưởng các chính sách ưu đãi cho các cơ sở dạy nghề nói chung, các cơ sở này còn được “Nhà nước hỗ trợ về tài chính để đầu tư cơ sở vật chất, thiết bị dạy nghề; được giao đất không thu tiền hoặc thuê đất ở nơi thuận lợi cho việc học nghề của người khuyết tật”.
Để thu hút đội ngũ giáo viên dạy nghề cho người khuyết tật đủ về số lượng và đáp ứng yêu cầu về chất lượng, Luật Dạy nghề cũng đã có quy định chính sách ưu đãi trong đào tạo và bồi dưỡng về chuyên môn, kỹ năng, phương pháp dạy nghề đối với giáo viên dạy nghề cho người khuyết tật. Cùng với chế độ chính sách về tiền lương, chính sách đối với nhà giáo ở trường chuyên biệt, vùng có điều kiện kinh tế xã hội đặc biệt khó khăn, giáo viên dạy nghề cho người khuyết tật còn được hưởng phụ cấp đặc thù theo quy định của Chính phủ.

Thực trạng dạy nghề cho người khuyết tật

Theo ông Nghiêm Xuân Tuệ, Giám đốc Văn phòng Điều phối các hoạt động hỗ trợ người tàn tật Việt Nam (NCCD), cả nước hiện có trên 5,3 triệu người khuyết tật, chiếm 6,4% dân số. Người khuyết tật ở độ tuổi lao động chiếm hơn 69%, trong khi đó số có việc làm ổn định và phù hợp chỉ chiếm 15%. Điều đáng quan tâm là đến giờ, số lượng người khuyết tật được đào tạo nghề một cách đầy đủ còn rất hạn chế, ước tính chỉ khoảng 4%.
Một câu hỏi được đặt ra là người khuyết tật đang được học nghề ở đâu? Số liệu thống kê cho thấy, hơn 80% người khuyết tật sống ở nông thôn cùng với gia đình và đại bộ phận là những người thuộc diện nghèo, thậm chí là nằm trong số những người nghèo nhất ở địa phương. Qua nghiên cứu và thực tế thì những nghề được coi là phù hợp với người khuyết tật thường là các nghề thủ công truyền thống như đan lát mây tre, bện thừng, tết chổi, chẻ tăm, làm hộp giấy, dệt đay… bởi đây là những nghề không đòi hỏi nhiều sức lực và ít phải đi lại. Hơn thế, đây cũng là những nghề đơn giản, không cần học ở trường lớp chính quy. ở một số địa phương cũng đã xuất hiện một số nghề mới có sự tham gia của người khuyết tật như nghề khảm trai ở làng Chuyên Mỹ (Phú Xuyên, Hà Tây), tuy nhiên đây cũng chỉ là nghề học theo lối truyền nghề tại chỗ.
Theo quy định, mỗi người khuyết tật học nghề ngắn hạn được hỗ trợ 540.000 đồng/tháng, trong đó có 240.000 đồng dành cho việc ăn ở, đi lại. Khoản tài chính này được Nhà nước phân bổ cho một số đơn vị như Hiệp hội Sản xuất kinh doanh của người khuyết tật Việt Nam (VABED), Hội Bảo trợ người tàn tật và trẻ em mồ côi Việt Nam, Hội người mù Việt Nam và Sở Lao động – TBXH các địa phương. Tuy chưa nhiều, nhưng nguồn kinh phí này đều được tăng lên hàng năm, từ mức 11,5 tỷ đồng năm 2005 lên 18,5 tỷ đồng năm 2006 và gần 20 tỷ đồng năm 2007.
Các địa chỉ tiếp nhận dạy nghề cho người khuyết tật được học nghề một cách chính quy có thể kể tới là Trường Kỹ nghệ I (Ba Vì, Hà Tây), Trường Kỹ nghệ II (Thủ Đức, TP Hồ Chí Minh) trực thuộc Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội. ở những nơi này, nghề được người khuyết tật tham gia học nhiều nhất có lẽ phải kể tới lĩnh vực công nghệ thông tin vì không đòi hỏi nhiều về sức lực cơ bắp và sự vận động. Đây cũng là thực trạng xu hướng việc làm dành cho người khuyết tật ở các nước tiên tiến trong lĩnh vực này. ở Việt Nam, một thí dụ điển hình trong việc sử dụng người khuyết tật làm việc về công nghệ thông tin là Chi cục Thuế Quận 1, TP Hồ Chí Minh đã sử dụng 21 thanh niên khuyết tật làm việc trên máy tính và họ làm việc rất hiệu quả.

Ngoài ra, người khuyết tật còn được học tại một số trung tâm dạy nghề của các thành phần kinh tế hoặc của chính người khuyết tật. Trong số 250 hội viên của Hiệp hội Sản xuất, kinh doanh của người khuyết tật Việt Nam thì đã có 57 cơ sở có đăng ký chức năng dạy nghề dành cho người khuyết tật và đã đào tạo được 416 học viên trong năm 2006. Cũng theo quy định của Hiệp hội thì các thành viên có tham gia đào tạo nghề phải bảo đảm bố trí việc làm cho ít nhất 70% số người khuyết tật sau khi hoàn thành khóa học.
Mặc dù đã có nhiều chính sách và giải pháp hỗ trợ trong học nghề và tạo việc làm, nhờ vậy một số đã có cơ hội kiếm sống để tự nuôi bản thân, song hiện nay đời sống của đa số người khuyết tật vẫn còn rất bấp bênh, tính ổn định kém và nguy cơ tái nghèo cao. Để từng bước nâng cao mức sống cũng như tạo thuận lợi hơn nữa cho người khuyết tật hoà nhập cộng đồng, cũng theo ông Nghiêm Xuân Tuệ, chúng ta không nên thiết lập thêm các trung tâm dạy nghề dành riêng cho người khuyết tật vì như vậy là rất lãng phí. Tuy vậy, điều quan trọng nhất là cùng với việc cải tạo các trung tâm dạy nghề hiện có để người khuyết tật có thể tiếp cận dịch vụ dạy nghề tốt hơn, cần tìm ra những nghề phù hợp nhất với từng dạng khuyết tật để sao cho việc học nghề không trở thành hình thức đối với người khuyết tật.

                                       Theo Bộ LĐTBXH - 31/10/2007

 
Tiếp >

 
Advertisement